Permacultuur

A permaculture only happens where land and people are one.

Permacultuur is een ontwerpmethode die zijn inspiratie haalt uit de natuur.
De bedoeling is om leefomgevingen te ontwerpen, die de diversiteit, de stabiliteit en de veerkracht vertonen van natuurlijke ecosystemen.
Permacultuur is samenwerken met de natuur om een betere wereld te creŽren, waar voedsel, energie, water en onderdak voor iedereen mogelijk zijn.
Wanneer we de natuur zorgvuldig observeren merken we dat er een systeem van principes aan het werk is.
Permacultuur gebruikt deze principes om geÔntegreerde systemen te ontwikkelen
die onze behoeften aan voedsel, energie en andere basisnoden op een gezonde, natuurlijke en efficiŽnte wijze invullen.
Door permacultuur verbeteren we de kwaliteit en produktiviteit van onze individuele levens, onze samenleving en onze omgeving.
Niet in laatste plaats omdat het bereiken van onafhankelijkheid en zelfredzaamheid snel dichterbij komen
door permacultuur principes toe te passen in het dagelijkse leven.

Hoofdstukken:
Duurzaam Leven
Permacultuur
StrategieŽn & Technieken
Ontwerpvoorbeelden
Documentatie

Duurzaam Leven

Wat houdt duurzaam leven eigenlijk in? Hierop zijn verschillende antwoorden en visies mogelijk. Duurzaam leven gaat over:
Duurzaam leven wordt vaak samengevat aan de hand van drie p-woorden: people, profit, planet. Namelijk: Duurzaam leven is de kunst en de mogelijkheid om de hedendaagse behoeften in te vullen (zoals voedsel, water, energie, onderdak, vervoer, communicatie,Ö)
zonder het milieu, noch de economische systemen en hulpbronnen, noch de sociale structuren te beschadigen en uit te putten.
Zo blijven ook toekomstige generaties verzekerd van een Aarde die overvloed schenkt aan iedereen.
Permacultuur is een geheel van inzichten, technieken en ontwerpen om zo'n duurzame levensstijl te ontwikkelen, te ondersteunen en te creŽren.

Permacultuur

You can solve all the worlds problems in a garden!

Wat is permacultuur nu precies?
Het is een uitgebreide en praktisch toepasbare filosofie (dus kennis en wijsheid) die zich voorneemt:

Bovenstaande definitie wijst op een basisconcept uit de permacultuur filosofie, namelijk het onderzoeken en volgen van de natuurlijke patronen en cycli die aanwezig zijn op een bepaalde plaats. Dit onderzoek leidt dan tot het ontwerpen van menselijke systemen gebaseerd op en in harmonie met die natuurlijke ecosystemen. Dit is slechts ťťn definitie. Het woord Ďpermacultuurí is een samenvoeging van drie woorden die ook al iets meer verduidelijken: permanent, agricultuur en cultuur. Bij het ontstaan van permacultuur lag de oorspronkelijke focus bij de duurzame productie van biologische voeding, maar in de loop der jaren heeft de permacultuur filosofie zich verder uitgebreid tot andere werkingsgebieden zoals economische en sociale systemen. En deze dynamische beweging blijft evolueren. Getuige de ontwikkelingen om zelfs spiritualiteit en persoonlijke groei binnen het kader der permacultuur te integreren.

Permacultuur bundelt een pak theoretische en praktische kennis om een optimaal functionerend ecosysteem te ontwerpen. Daarbij wordt de mens als onderdeel van het ecosysteem beschouwd en niet als iets wat ernaast of erboven staat. Deze ontwerpen kunnen gericht zijn op voedselvoorziening, waterzuivering, bosbeheer, enz. De grote kracht bij permacultuur blijft altijd het samenwerken met de natuur (in plaats van ertegenin) wat de efficiŽntie, productiviteit en duurzaamheid van een ecosysteem optimaliseert. Dit gebeurt door de principes en wetmatigheden aanwezig in de natuur te herkennen en te integreren in het ecosysteem. Een minimale input levert zo een maximale output en ook de opbouw en het onderhoud van het hele systeem vraagt weinig werkkracht en hulpbronnen.

Introductie tot permacultuur ontwerp door Geoff Lawton
Permacultuur = vrijheid, gezondheid en overvloed


Permacultuur werd gecreŽerd en ontwikkeld in 1970 door Bill Mollison, een Australische ecologist en professor. Tijdens zijn jarenlang verblijf in de wilde natuur observeerde hij als bioloog de werking van natuurlijke systemen. Maar hij raakte erg van streek door de toenemende vernietiging en teloorgang van de natuur en het milieu. In plaats van deze vernietiging te bestrijden, besloot hij te werken aan een positieve oplossing. Die lag volgens hem in een levenswijze gebaseerd op de patronen die hij in de natuur geobserveerd had. Zijn jarenlange observatie leerde hem verscheidene belangrijke inzichten. Bijvoorbeeld natuurlijke systemen, zoals bossen en moerassen, zijn duurzame ecosystemen die zichzelf van de benodigde energie voorzien en hun eigen afval recycleren. Daarbij werken alle verschillende delen van het ecosysteem samen en vervult iedere component een onmisbare taak. Bijen helpen bij de bestuiving, vogels bestrijden plagen, bepaalde planten halen stikstof uit de lucht en binden het in een vorm die andere planten kunnen gebruiken, enz. Alles is nuttig en werkt samen. Deze en nog andere inzichten gebruikte hij bij het ontwerpen van duurzame landbouw systemen. Succes bleef niet uit. Wereldwijd zijn (door het toepassen van permacultuur principes), ondertussen prachtige en vruchtbare ecosystemen opgebouwd in extreme gebieden, zoals woestijnen en bergstreken, of oplossingen aangebracht voor probleemgebieden in derde wereld landen. Zonder overdrijving kan gesteld worden dat permacultuur het ideale antwoord is op vele mondiale uitdagingen zoals verwoestijning, honger, erosie, uitsterven van planten- en diersoorten, ontbossing, uitputting der grondstoffen, drinkwatertekort,... Een ander positief gevolg is een betere algemene gezondheid en een schoner milieu door de keuze om gif en gentechgewassen te weigeren. Kort en krachtig gezegd: permacultuur kan deze wereld redden van de ondergang.
Samen met David Holmgren schreef Bill Mollison enkele boeken en in de jaren tachtig begonnen ook de workshops en permacultuur ontwerpcursussen. De interesse in permacultuur en de verspreiding ervan is nog steeds groeiende, vooral binnen de globale Ďgrass rootsí beweging en wordt nog altijd onderwezen en doorgegeven via cursussen en boeken en niet via geijkte kanalen zoals scholen en universiteiten. Naast de bewuste beoefenaars van permacultuur die een duurzame levensstijl kiezen, zijn er ook vele mensen die permacultuur toepassen zonder het te weten, zoals bezorgde milieuactivisten, biologische boeren en tuiniers, milieubeschermers, natuurvolkeren en iedereen die werkt aan een duurzame wereld. Dit komt omdat vele aspecten uit de permacultuur al eeuwenlang overal gekend en voorhanden zijn en in rurale samenlevingen overdragen worden/werden van generatie op generatie. Termen zoals ecologie, duurzaamheid, biologisch, groene economie, hernieuwbare bronnen,Ö zijn andere woorden om een basis filosofie te beschrijven die de natuur gebruikt als voorbeeld en rolmodel om een duurzame wereld te creŽren. Het verschil met permacultuur ligt in de omvang en het kader waarin dit gebeurt. Permacultuur is een begrijpelijk, dynamisch en levend ontwerp systeem dat op alle aspecten van het leven kan toegepast worden, hoewel de productie van voedsel een erg belangrijke peiler blijft.

Om deze (erg korte) permacultuur cursus wat overzichtelijk te houden, onderscheiden we 4 onderdelen: de ethiek (de filosofische grondslag), de principes (richtlijnen bij het toepassen), strategieŽn (doelstellingen en aandachtspunten) en technieken (de concrete praktijk).

Permacultuur als een Ethisch Systeem

Een ethische grondslag die bepaalt hoe met elkaar en met de Aarde om te gaan, is de ruggengraat van de permacultuur.
We onderscheiden drie belangrijke ethische principes.

Zorg voor de Aarde

Biodiversiteit bewaren
Zuivere lucht en water
Behoud van bossen en biotopen
Grond beschermen en verrijken
Recycleren
Vervuiling verminderen
Geen gifstoffen
Duurzame energie
Passende technologie

Zorg voor de mensen

Gezondheid en welzijn
Gezonde voeding
Levenslange educatie
Kennis delen
Zinvol werk
Vrijwilligerswerk
Gemeenschapsvorming
Open communicatie
Vertrouwen en respect

Deel de overvloed

Samenwerken
Netwerken
Aardse rijkdom en overvloed delen
Iedereen heeft recht op
grond, huis, voeding, water en energie
Minder consumeren
Nieuwe visie op economie en groei
Giften schenken
Oneindige duurzaamheid

De Permacultuur Principes

Een aantal belangrijke principes zijn duidelijk geworden door lange tijd de natuur te observeren.
We vinden ze dan ook overal terug in de natuurlijke ecosystemen die we van plan zijn na te bootsen.
De principes kunnen we zien als handige richtlijnen om permacultuur toe te passen.
Er werden ondertussen al heel wat principes ontdekt, maar hieronder volgen de 7 belangrijkste basisprincipes.

Dit zijn 12 permacultuur principes volgens David Holmgren, samen met Bill Mollison mede grondlegger van de permacultuur in AustraliŽ.
Op deze pagina kun je een uitgebreidere versie lezen van de 12 principes.

Permacultuur Principes Toepassen

De eerste stap is het selecteren van een plaats (site) waar we de permacultuur principes in de praktijk willen brengen.
Deze site kan uw eigen leven zijn of een fysieke ruimte, zoals een huis, een braakliggend terrein, een veld of een tuin.
De ligging kan stedelijk of landelijk zijn en met of zonder gebouwen en bewoners.
Eenmaal een site is gekozen kan het proces van ontwerpen of herontwerpen (site design) beginnen.

Het ontwerp proces in 3 stappen.

Enkele Nuttige StrategieŽn en Technieken

StrategieŽn kun je zien als doelstellingen die gebruikt worden om de prioriteiten vast te stellen en de focus te bewaren bij het creŽren en implementeren van het ontwerp.
Technieken zijn concrete manieren om deze doelstellingen te bereiken.
Hieronder volgen enkele strategieŽn en technieken om permacultuur inzichten toe te passen in negen verschillende gebieden.

  • Natuurlijke systemen
  • Voedsel
  • Water
  • Afvalbeheer
  • Energie
  • Huisvesting
  • Sociale en economische systemen
  • Inter-persoonlijke relaties
  • Persoonlijke bekrachtiging

Natuurlijke Systemen

Natuurlijke systemen (zoals bossen, moerassen en rivieren) vervullen vele vitale functies.
Door ze behouden genereren we op meerdere vlakken mooie opbrengsten.

StrategieŽn

Technieken


Oeverbuffer

Klik om te vergroten

Voedselproductie

Het bereiken van zelfvoorziening op vlak van voeding is een belangrijk onderdeel binnen de permacultuur en bij de opzet van een duurzaam systeem.

StrategieŽn

Technieken


Groententoren in opbouw

Plantenbak tuinieren

Tuin vol overvloed

Water

StrategieŽn

Technieken


Wateropvang en zuivering

Grijswater zuivering

Grijswater systeem

Afvalbeheer

StrategieŽn

Technieken


Composthoop

Bouwplan composttoilet

Bouw van een composttoilet

Energie

StrategieŽn

Technieken


Mobiele zonnedouche

Hydro generator

Indoor zonnedouche

Huisvesting

StrategieŽn

Technieken

Sociale en economische systemen

Deze vormen een belangrijk onderdeel van een duurzaam systeem.
Het is noodzakelijk en steeds dringender om onze sociale en economische systemen aan te passen en te veranderen zodat ze volop duurzaam leven ondersteunen.

StrategieŽn

Technieken

Inter-persoonlijke relaties

Inter-persoonlijke relaties vormen een ander belangrijk onderdeel bij de creatie van een duurzame cultuur.
Het is mogelijk onze onderlinge relaties bewust te heroriŽnteren zodat ze meer liefdevol, vervullend en bekrachtigend zijn.

StrategieŽn

Technieken

Persoonlijke bekrachtiging

Net zoals we een site of stuk grond kunnen observeren en (her)ontwerpen, net zo kunnen we ons eigen Ďinterne ecosysteemí opnieuw inrichten,
zodat we krachtiger worden en beter in staat om een duurzame cultuur te creŽren voor onszelf en de wereld.
Spiritualiteit kan worden geÔntegreerd in permacultuur als een instrument voor persoonlijke groei, bewustwording en bekrachtiging.

StrategieŽn

Technieken

Ontwerp Voorbeelden

Enkele praktische ontwerpen die de permacultuur principes duidelijk maken.

De Bomencirkel

Ieder wezen op Aarde wil in de eerste plaats gewoon blijven verder leven en liefst op een zo goed mogelijke manier. Door op een bepaalde site een efficiŽnte samenwerking tussen alle aanwezige wezens en factoren na te streven, creŽert permacultuur voorwaarden en systemen die mens en natuur een langdurige overleving garanderen.

Observatie leert dat er alvast drie hoofdfactoren zijn
die een invloedrijke rol spelen bij al het leven op Aarde, namelijk zon, water en wind.
Een permacultuur ontwerp zal dan ook rekening houden met deze basis condities.

  • Zon - Onze zon is de bron van al het leven en zorgt voor energie, warmte, straling, klimaten, seizoenen, water, wind,...
  • Water - Zoet water ontstaat door verdamping van het zeewater tot regen en is onmisbaar voor planten, dieren en mensen.
  • Wind - De richting en temperatuur van de luchtstromen beÔnvloedt de groeipotentie van planten.

De combinatie van deze drie factoren heeft een cruciale invloed op een bepaalde plek. Een eerste stap is dan ook onderzoeken en bepalen hoe deze drie hoofdfactoren te combineren zijn om een bepaald ontwerp te realiseren. Een voorbeeld is de zonnecirkel of bomencirkel waar alle elementen van een site (bomen, planten, vijver,...) zo worden opgesteld dat zon, wind en water optimaal gebruikt worden om een succesvol ecosysteem te creŽren.

Een bomencirkel of zonnecirkel is er op gericht zo veel mogelijk zon te ontvangen en vast te houden.

Ideaal in landen en klimaten waar minder zon en meer regen en wind voorkomt, zoals Nederland en BelgiŽ. De bomen staan in een halve cirkel gericht op het zuiden. Zo vangen ze optimaal licht en zonnestralen op zonder concurrentie van elkaar. Tussen en achter de 5 grote bomen staan kleinere struiken en heesters om een dichte en warmte-vasthoudende zonnecirkel te creŽren. Het water in de vijver reflecteert het zonlicht en brengt extra warmte aan voor de omringende planten. De vijver is lekker beschut tegen wind en zal snel warm worden, een ideale plaats om te zwemmen. Daarnaast herbergt de vijver ook tal van nuttige waterplanten en kikkers en salamanders, natuurlijke vijanden van schadelijke insecten.

Dit is een voorbeeld van de essentie van permacultuur:
slimme ontwerpen die voordeel brengen aan mens en natuur.

Een andere mogelijkheid is een winddichte zonnecirkel
die koude winden uit het noorden en oosten buiten houdt.

De bomencirkel vangt de zon op en leidt daarnaast ook de wind om het systeem heen. De halve cirkel wordt vol met nuttige en eetbare planten gezet volgens het 7 lagen systeem (bvb. fruit en bessen). Zo creŽer je een plek met veel zon en weinig wind, een ideaal microklimaat om planten te telen die van warmte houden, zoals tomaten en komkommers.
Het principe van de bomencirkel kun je ook omdraaien, en een schaduwrijke plaats creŽren waar bijna geen zon komt en het zo goed als windstil is. Een toepassing die in droge gebieden heel nuttig kan zijn. Deze bomencirkel is ook een goed windscherm rond een huis of gebouw, die energiebesparend werkt omdat de wind minder warmte afvoert.

De Watergreppel (swale)

Het graven van een bochtige geul of greppel (een swale in permacultuur terminologie) heeft vooral de bedoeling een systeem voor wateropslag te creŽren. Door een kronkelende greppel op een strategische plaats te graven, stroomt het water langzamer door het systeem en krijgt de kans in de bodem te sijpelen.

Een goede plaats om een swale te graven is op dezelfde hoogtelijn als een heuvel. Het regenwater stroomt de heuvel af en wordt opgevangen en opgeslagen in de greppel. Het stroomt langzaam verder terwijl de grond het water opneemt. Een bomenrij wordt tussen de zon en de greppel geplaatst zodat er minder water verdampt door de schaduw. Er kunnen eventueel ook struiken rond de waterstroom komen om de wind te breken. Dit is een ideaal ontwerp op plaatsen waar watergebrek heerst.

De Kruidenspiraal

Een kruidenspiraal is een mooi voorbeeld van permacultuur waar efficiŽntie, recyclage, esthetiek en nuttige planten samen een natuurlijk biotoop voor warmteminnende kruiden opleveren. De bedoeling is een heel pak kruiden op een compacte plaats samen te brengen in ideale omstandigheden. De vorm van de kruidenspiraal schenkt namelijk alle kruiden de nodige hoeveelheid zon, warmte en grondvochtigheid of schaduw, koelte en droogte, naargelang de plaats waar ze staan. Bovenaan en binnen in de spiraal staan de kruiden die veel zon en droge grond nodig hebben zoals rozemarijn, tijm, dragon en salie. De buitenste spiraal bevat planten die meer water en schaduw verkiezen zoals munt, bieslook, peterselie, viooltjes,...
Kies een zonnige plek (5 uur zon per dag) dicht bij de keukendeur en dek de grond af met karton om ongewenste plantengroei te vermijden. Onder het karton kun je organisch materiaal leggen die extra voeding levert wanneer het karton verteert. Teken de spiraal uit op het karton en bouw daarop met stenen en rotsen een (licht aflopende) spiraal in klokwijzerzin (Noordelijk halfrond). Vul de spiraal op met stro, humus, mulch of teelaarde en plant de kruiden. Of gebruik de 'sheet mulch' techniek (zie boven) om op te vullen, zodat de planten voldoende voedingstoffen krijgen. Door de aflopende vorm stroomt het water vanzelf naar beneden waar de kruiden staan die veel vocht nodig hebben. Op het einde van de spiraal kun je ook nog een klein vijvertje voorzien als waterbiotoop. Extra kalk toevoegen kan nodig zijn omdat vele kruiden een kalkrijke grond verkiezen. De opgroeiende kruidenstruikjes kun je regelmatig insnoeien, zodat ze niet te houtig worden en elkaar niet verdringen. Maak de kruidenspiraal niet te klein (uitdroging), maar ook niet te groot zodat je makkelijk alle kruiden kunt oogsten (bvb. diameter 2,5 m). Je kunt er ook voor kiezen om een ingebouwde sproeier in het midden te zetten, waardoor alle kruiden gemakkelijk te sproeien zijn. Aan de zijkant kun je eventueel boomstammen (liefst eiken) zetten die je kunt enten met eetbare paddenstoelen. Behalve kruiden kun je natuurlijk ook een bloemenspiraal maken of een mengeling van bloemen en kruiden.

De Voedselpiramide

Deze ingenieuze voedselpiramides zijn vergelijkbaar met de groenten en/of aardbeientoren waar recyclage, voedselproductie en duurzaamheid hand in hand gaan. In tegenstelling tot de stenen groententoren zijn de piramides opgebouwd uit allerlei organisch materiaal en afval. De kern ervan bestaat uit vermolmde en opeengestapelde boomstronken die bedekt en opgevuld worden met bladeren, dennennaalden, keukenafval, hooi, aarde en alles wat organisch en afbreekbaar is. Daarin worden de kiemplantjes en zaden uitgezet. Bovenaan kan een opening gemaakt worden (met bamboe bvb.) om de piramide bij te voeden met organisch materiaal. De voordelen van deze voedselpiramides zijn niet min. Ze zijn alvast overal op te bouwen, ook op rotsbodem of arme grond. In bosrijke omgevingen zijn de grondstoffen om ze te maken gratis en volop aanwezig, het aanwezige vocht wordt vastgehouden (dus bijwateren is niet nodig), de binnenkant bevat alle nodige voedingsstoffen die door een langzame vertering omgezet worden in humus, de planten wortelen in de halfverteerde boomstammen (= vocht, voeding, stevigheid), de piramide produceert naast warmte (interessant bij nachtvorst) ook bepaalde gunstige energieŽn en (last but not least) de beplantbare oppervlakte van de piramide (vier zijden) stemt overeen met een groentebed van 32 meter.

De Kippentractor

Kippen worden vaak in permacultuur systemen gebruikt omdat ze vele nuttige functies vervullen (voedselbron, mestleverancier, onkruidbestrijder,...). Biologische kippenmest is rijk aan stikstof en essentiŽle elementen en mineralen die het bodemleven verrijken. Kippen verminderen ook vele insectenplagen in een tuin als ze vrij rondlopen en larven en insecten opeten. Naast goede mest leveren ze ook eieren, vlees en veren. Een praktische manier om de nuttige eigenschappen te combineren is een kippentractor. Een zelfgebouwde en verplaatsbare kippenren, die regelmatig op een andere plek in de tuin wordt gezet. De kippen pikken het onkruid weg, krabben de grond los en bemesten het stuk ondertussen. Wanneer het onkruid weg is wordt de kippenren verplaatst naar een nieuw stuk. Het net omgeploegde en bemeste stuk is klaar om te beplanten. Er zijn vele modellen van kippentractoren. Sommige zijn ook voorzien van een plaats waar de kippen kunnen slapen en eieren leggen.

De Wormboerderij

Om allerlei organisch afval om te zetten in bruikbare compost en mest zijn wormen de ideale partners. En een wormboerderij is een erg handig systeem om dat ook snel en efficiŽnt te doen. Er bestaan verschillende makkelijk zelf te bouwen modellen. In de wormboerderij (meestal een soort container) eten de wormen het keuken- en tuinafval op en produceren in ruil wormcompost en wormvloeistof die als natuurlijke meststoffen kunnen dienen.
Een eenvoudig model maak je zo. Neem 2 containers (bvb. oude kastlade, plastic bak,...) en boor gaten in de onderkant van beide. Vul een container met achtereenvolgens een grondlaag (dode bladeren), papiersnippers en aarde. Maak goed vochtig. Voeg voldoende wormen toe (geen aardewormen maar de rode compostworm Eisenia fetida) en dek af met allerlei organisch afval. Plaats de tweede container in de eerste en vul die dagelijks aan met keuken- en tuinafval. Sluit goed af om insecten te weren en zet op een schaduwrijke plaats. De wormen eten eerst alle afval uit de eerste container op en kruipen dan door de gaten in de tweede container. In de eerste container blijft dan voedzame wormcompost over om in de tuin te gebruiken. Onder de eerste container plaats je een ondiepe schaal om het wormvocht op te vangen wat uit de gaten sijpelt. Dit is een erg geconcentreerde meststof die je best aflengt vooraleer te gebruiken (1 deel meststof op 20 delen water). Wormen eten vrijwel alles, zelfs papier, maar geef liever geen citrusvruchten, ananas, uien en vleesafval.


Banden wormfabriek

Documentatie

The goal of life is living in agreement with nature.

Never does nature say one thing and wisdom another.

© Rivendell Village

Bovenstaande permacultuur cursus is ook beschikbaar als gratis en printbaar pdf bestand: Permacultuur (44 pag.)

Tweet